Żywokost lekarski Symphytum officinale L.

Nazwa: Żywokost lekarski - Symphytum officinale L. [2,3]

Angielska nazwa: Common comfrey [2]

Rodzina: Ogórecznikowate - Boraginaceae [3,5]


Żywokost lekarski

Morfologia:

Wysokość: 1,2 m.

Kwiaty: (płatki korony) koloru purpurowego lub czerwonawego. Kwiaty osadzone na krótkich szypułkach, zwisłe, 5-krotne [3]. Kielich zrosłodziałkowy, pięciodzielny, z pięcioma ostrymi zakończeniami [3]. Korona długości 1-2 cm, rurkowato-dzwonkowata, z odwiniętym brzegiem, gardziel korony przysłonięta jest przez podługowate łuseczki, nazywane osklepkami [3]. Słupek górny, z pojedynczą szyjką, pręcików 5 - przyrośnięte do korony [3].

Owoce: typu orzeszek [1], rozłupnia rozpadająca się na cztery pomarszczone rozłupki [3,5].

Łodyga: gruba, kanciasta, szorstko owłosiona, długości do 100 cm [3,5], rozgałęziona w górnej części [3].

Liście: jajowate lub lancetowate, zbiegające po łodydze, zaostrzone na końcach, szorstko owłosione, skrętoległe [3].

Korzenie: długie i silnie rozgałęzione [2]. Kłącze grube, krótkie, czarno-fioletowe.


Biologia:

Długość życia rośliny: roślina wieloletnia.

Pokrój: średniej wysokości bylina [2]

Kwitnienie: maj - czerwiec (V-VI) [3]

Rozmnażanie:


Ekologia:

Zasięg terytorialny: prawie cała Europa, Polska, Azja Mniejsza, Syberia - tereny Europy o klimacie umiarkowanym i przyśródziemnomorskim i Azji z klimatem oceanicznym [zbiorcze 2,3,5].

Siedliska: mokre łąki, rowy, przydroża, brzegi wód []. Siedliska: podmokłe olsy Alnion glutinosae, olsy górskie Alnion glutinoso-incanae, lasy jesionowo-dębowe Fraxino-Quercion, szuwary i brzegi jezior Phragmition, a także jednokośne łąki trzęślicowe Molinion [3]


Uprawa:

Stanowisko: słoneczne

Podłoże: próchniczne, gleby torfowe, zasobne, glejowe, o wysokim poziomie wód gruntowych.

Nawadnianie: częste przy suchym podłożu, sporadyczne jeżeli poziom wód gruntowych jest wysoki.

Nawożenie: średnie

Żywokost lekarski jeżeli ma odpowiednie stanowisko, to może rosnąć w dość zanieczyszczonym miejscu jak np. ul. Bora Komorowskiego w Krakowie przy parkingu Quantum, koło sklepu OBI (ulica o bardzo dużym natężeniu ruchu) [6].


Zastosowanie:

Zielarstwo: roślina lecznicza [2,5], lecznictwo ludowe [3]

Pszczelarstwo: roślina miododajna [3]

Meblarstwo i stolarstwo - olej z żywokostu stosuje się do impregnacji drewna.

Przemysł farmaceutyczny [2]

Przemysł kosmetyczny [2]

Surowiec zielarski:

Korzeń żywokostu lekarskiego - Radix Symphyti syn. Radix Consolidae [2].

Zbiór surowca zielarskiego:

Zbioru należy dokonać wczesną wiosną, tuż przed rozwojem liści, lub jesienią po zakończonej wegetacji. Zbioru można dokonywać ze stanu dzikiego lub z uprawy. Suszyć szybko w temperaturze nie wyższej niż 50°C. Surowiec powinien zawierać co najmniej 0,7% alantoiny [1].

Informacje dotyczące surowca zielarskiego:

Surowiec objęty jest FP IV [1].

Skład chemiczny surowca zielarskiego:

Śluz (12%), cukry, pektyny, garbniki, puryna (alantoina), alkaloidy pirolizydynowe (symfytyna, echmidyna), kwasy fenolowe (chlorogenowy, kawowy, litospermowy), skrobia, asparagina, beta-sistosterol, aminokwasy, związki krzemu [zbiorcze 2,3,5].

alantoina

Alantoina

Działanie:

Zewnętrzne stosowanie: Alantoina pobudza podział (wzrost) komórek, a więc wspomaga gojenie się ran [5]. Surowiec wykorzystuje się przy stłuczeniach, zwichnięciach, skręceniach, skazie moczowej, artretyzmie, hemoroidach, żylakach, zapaleniach żył, wrzodach, opuchnięciach i oparzeniach, łuszczycy, egzemie, trądziku i czyrakach [5].

Wewnętrzne stosowanie (niezalecane): Śluzy działają osłaniająco na błony śluzowe i łagodzą kaszel. Surowiec może pomóc w bólach gardła, zapaleniu migdałków, oskrzeli, opłucnej [5]. Czasami stosowany przy schorzeniach górnych dróg oddechowych, żołądka.

Zastrzeżenia:

Żywokost jest rośliną o właściwościach leczniczych i wg. ostatnich dyrektyw Unii Europejskiej, należy ją stosować tylko zewnętrznie i w szczególnych przypadkach, po wcześniejszym kontakcie z lekarzem.

UWAGA! Surowiec jest toksyczny: uszkadza wątrobę i jest rakotwórczy przy stosowaniu wewnętrznym (połykanie surowca lub leków) [2].

Ciekawostki:

Nazwa Żywokost wzięła się prawdopodobnie od jego właściwości regenerujących[]. Był używany w medycynie ludowej przy złamaniach kości, okładach pourazowych, owrzodzeniach żołądka [3].

Kulinaria: na Islandii z młodych liści żywokostu sporządza się sałatki [3].

Przetworzony surowiec:

Z wyciągów i wyizolowanej alantoiny sporządza się różne, maści, kremy i zasypki do skóry [2].


Leki i mieszanki ziołowe:


Więcej informacji znajdziesz na blogu plantagia.

Kliknij ->


Zdjęcia:

Żywokost lekarski Symphytum officinale

Żywokost lekarski


Odmiany i gatunki pokrewne:


Źródło:
  1. Walewski W. 1985. Towaroznawstwo zielarskie. PZWL, Warszawa.
  2. Lewkowicz-Mosiej T. 2003. Leksykon roślin leczniczych. Świat Książki, Warszawa.
  3. Cincura F. Ferakova V. Majovsky J., Somsak L., Zaborsky J. 1990. Pospolite rośliny środkowej Europy. PZWL, Warszawa: 232.
  4. Obrazek alantoiny został pobrany i przetworzony z Wikipedii. Protokół dostępu: http://pl.wikipedia.org/wiki/Alantoina#mediaviewer/File:Allantoin.svg (dostęp 5.10.2014)
  5. Trojan E. 2010. Przyprawy. AA s.c., Kraków.
  6. Obserwacje własne: Aleksander Skrzyński